Γιατί η κλασική CBT μπορεί να μοιάζει με 'gaslighting' (και τι κάνουμε διαφορετικά)
Σου είπε ποτέ θεραπευτής ότι 'οι σκέψεις σου είναι απλώς γνωσιακές διαστρεβλώσεις' ενώ βίωνες πραγματική κακοποίηση ή τοξικότητα; Μάθε γιατί η άκαμπτη CBT αποτυγχάνει στο τραύμα και πώς η Συνθετική Ψυχοθεραπεία επαναφέρει την ασφάλεια.
Πολλοί άνθρωποι που ξεκινούν ψυχοθεραπεία κουβαλώντας βαθύ σχεσιακό τραύμα —είτε από ναρκισσιστικούς γονείς, είτε από έναν χειριστικό σύντροφο, είτε από χρόνιο εκφοβισμό— φεύγουν από τις πρώτες συνεδρίες νιώθοντας ακόμα πιο μπερδεμένοι, ένοχοι και μόνοι.
Ίσως σου έχει συμβεί κάτι από τα παρακάτω:
Μοιράζεσαι με τον θεραπευτή τον διαρκή σου τρόμο ότι οι άλλοι θα σε απορρίψουν ή ότι ο σύντροφός σου σε χειραγωγεί, και εκείνος βγάζει ένα μπλοκάκι, σχεδιάζει ένα τρίγωνο και σου λέει με ψυχρή λογική:
«Αυτή είναι μια γνωσιακή διαστρέβλωση. Κάνεις καταστροφοποίηση και διάβασμα σκέψης. Πρέπει να αλλάξεις τις σκέψεις σου για να νιώσεις καλύτερα.»
Εκείνη τη στιγμή, μέσα σου παγώνεις. Αντί να νιώσεις κατανόηση, νιώθεις ότι ο ίδιος σου ο θεραπευτής σου κάνει gaslighting:
«Μήπως τελικά τα φαντάζομαι όλα; Μήπως εγώ είμαι ο υπερβολικός, ο παράλογος, ο προβληματικός;»
Αν έχεις βιώσει αυτή την ακύρωση, θέλω να γνωρίζεις κάτι θεμελιώδες: Δεν φταις εσύ, και οι αντιδράσεις σου δεν είναι ‘ελαττωματικές’.
1. Το Μεγάλο Λάθος της «Τεχνοκρατικής» CBT
Η κλασική Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είναι εξαιρετικά αποτελεσματική για συγκεκριμένα προβλήματα (όπως οι κρίσεις πανικού, η αγοραφοβία ή η αϋπνία).
Όμως, όταν εφαρμόζεται μηχανιστικά, χωρίς συνθετική ματιά και χωρίς κατανόηση του σύνθετου τραύματος (C-PTSD), έχει ένα τεράστιο τυφλό σημείο: υποθέτει ότι το πρόβλημα βρίσκεται αποκλειστικά στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο.
Αν όμως μεγάλωσες σε ένα σπίτι όπου:
- Η αγάπη δινόταν μόνο με όρους.
- Οι γονείς σου αρνούνταν την πραγματικότητά σου («ποτέ δεν έγινε αυτό, εσύ είσαι τρελός»).
- Έπρεπε να είσαι σε διαρκή συναγερμό για να επιβιώσεις από συναισθηματικές εκρήξεις.
…τότε η υπερεπαγρύπνηση και ο φόβος σου δεν είναι ‘διαστρέβλωση’. Ήταν η πιο λογική, ευφυής και σωτήρια προσαρμογή που μπορούσε να κάνει ο παιδικός σου εγκέφαλος για να παραμείνει ασφαλής.
2. Πρώτα η Επικύρωση, μετά η Αλλαγή (Validation First)
Στη σύγχρονη Συνθετική Ψυχοθεραπεία (Integrative Psychotherapy) και στο 3ο Κύμα της CBT, δεν προσπαθούμε να σου «αποδείξουμε» ότι σκέφτεσαι λάθος.
Η θεραπευτική διαδικασία στηρίζεται σε τρεις ακλόνητους πυλώνες:
[ 1. Συναισθηματική Επικύρωση ] → [ 2. Κατανόηση των Προσαρμογών ] → [ 3. Νέα Αυτονομία & Όρια ]
«Είναι απόλυτα φυσικό «Αυτή η συμπεριφορά σε «Σήμερα είσαι ασφαλής
να νιώθεις έτσι με όσα προστάτευσε στο παρελθόν, να επιλέξεις νέα εργαλεία
έχεις περάσει.» αλλά σήμερα σε κουράζει.» και να βάλεις όρια.»Πριν αγγίξουμε οποιαδήποτε σκέψη, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσουμε τη βιωμένη σου αλήθεια. Ο πόνος σου, ο θυμός σου, το σφίξιμο στο στομάχι σου και η ανάγκη σου να ευχαριστείς τους πάντες (people-pleasing) δεν προέκυψαν στο κενό. Ήταν η άμυνά σου απέναντι στην απόρριψη.
3. Πώς δουλεύουμε στη Συνθετική CBT
Ως Ψυχολόγος εκπαιδευμένος στη Συνθετική Προσέγγιση (MSc University of Derby), συνδυάζω τα τεκμηριωμένα εργαλεία της CBT με τη Θεραπεία Σχημάτων (Schema Therapy) και τη Θεραπεία Αποδοχής & Δέσμευσης (ACT):
1. Εντοπισμός των «Πρώιμων Σχημάτων»
Αντί να κοιτάμε μόνο τις σκέψεις της στιγμής, ανακαλύπτουμε τα βαθιά εσωτερικά σχήματα που δημιουργήθηκαν στην παιδική ηλικία (π.χ. το Σχήμα Συναισθηματικής Στέρησης, το Σχήμα Μειονεκτικότητας ή το Σχήμα Υποταγής).
2. Επανασύνδεση με το Σώμα
Το τραύμα δεν ζει μόνο στον εγκέφαλο. Ζει στη σφιγμένη γνάθο, στο βαρύ στήθος, στο στομάχι που ανακατεύεται. Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα σωματικά σήματα χωρίς να τα κρίνουμε.
3. Χτίσιμο του «Υγιούς Ενήλικα»
Στόχος δεν είναι να γίνεις ένα ρομπότ «θετικής σκέψης». Στόχος είναι να δυναμώσει μέσα σου ο Υγιής Ενήλικας: το μέρος εκείνο του εαυτού σου που μπορεί να σε προστατεύσει, να βάλει σταθερά όρια στους χειριστικούς ανθρώπους και να σου προσφέρει την ασφάλεια που δεν είχες τότε.
Δεν χρειάζεται να πολεμάς τον εαυτό σου
Η θεραπεία δεν είναι δικαστήριο όπου απολογείσαι για το πώς νιώθεις. Είναι ένας ασφαλής χώρος όπου για πρώτη φορά στη ζωή σου δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι ο πόνος σου είναι αληθινός.
- Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford Press.
- Herman, J. L. (2015). Trauma and recovery: The aftermath of violence—from domestic abuse to political terror. Basic Books.
- Gilbert, P. (2010). Compassion focused therapy: Distinctive features. Routledge.
Γιάννης Δοβλέτογλου, MSc
Ψυχολόγος · CBT FocusΚάτοχος MSc Integrative Counselling & Psychotherapy (University of Derby, UK) και BSc Psychology 1st Class Honors (UCLan). Εξειδικεύεται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT) και το 3ο Κύμα (ACT), με έμφαση στη διαχείριση άγχους, υπερανάλυσης και σχέσεων.
Το περιεχόμενο του παρόντος άρθρου βασίζεται στην κλινική εμπειρία, τις σπουδές και τη θεραπευτική προσέγγιση του Ψυχολόγου Γιάννη Δοβλέτογλου (MSc). Η συγγραφή υποστηρίχθηκε από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (AI-assisted) υπό την αυστηρή επιμέλεια, επαλήθευση και επιστημονική καθοδήγηση του θεραπευτή. Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ψυχοθεραπευτική εκτίμηση.
Θέλεις να δουλέψουμε μαζί πάνω σε αυτό;
Η θεραπευτική σχέση είναι το πιο σημαντικό. Γι' αυτό, η πρώτη online αρχική συνεδρία κοστίζει μόνο 12€ (οι δια ζώσης 35€), για να δούμε αν ταιριάζουμε, χωρίς καμία δέσμευση.
Οι επόμενες online συνεδρίες διαμορφώνονται σταθερά στα 18€ / συνεδρία.